Πώς να διαχειριστώ τις επίμονες & ανεπιθύμητες σκέψεις στην Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή ;

Μήπως στην καθημερινότητά σας κάνετε επίμονες ανεπιθύμητες σκέψεις που σας ταλαιπωρούν;

Οι ιδεοληπτικές σκέψεις που είναι συχνές στα άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) περιλαμβάνουν:

1. Φόβος μόλυνσης

Έχετε έντονη ανησυχία ότι μπορεί να κολλήσετε ή να μεταδώσετε μικρόβια ή ασθένειες μέσω επαφής με αντικείμενα ή ανθρώπους.

2. Αμφιβολία και έλεγχος

Έχετε την εμμονή ότι ίσως ξεχάσατε να κλείσετε την πόρτα, το φούρνο ή τα φώτα, παρά τον επαναλαμβανόμενο έλεγχο.

3. Επιθετικές ή ανεπιθύμητες σκέψεις

Φοβάστε ότι μπορεί να βλάψετε άλλους ανθρώπους ή τον εαυτό σας, παρόλο που δεν το θέλετε.

4. Τακτοποίηση και συμμετρία

Νιώθετε την ανάγκη να τοποθετείτε αντικείμενα με συγκεκριμένο τρόπο, μέχρι να αισθανθείτε ότι είναι "σωστά" ή συμμετρικά.

5. Θρησκευτικές ή ηθικές εμμονές

Έχετε υπερβολική ανησυχία ότι έχετε διαπράξει κάτι ανήθικο ή "αμαρτωλό" και πιστεύετε ότι πρέπει να εξιλεωθείτε.

6. Ανεπιθύμητες και επίμονες σκέψεις με σεξουαλικό περιεχόμενο

Συχνά, τα άτομα με Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (ΙΨΔ) βιώνουν επαναλαμβανόμενες και συχνά αποκρουστικές σκέψεις με σεξουαλικό περιεχόμενο, όπως φαντασιώσεις περί αιμομιξίας ή παιδοφιλίας, οι οποίες τους προκαλούν έντονα συναισθήματα ενοχής και άγχους. Αυτές οι σκέψεις δεν αντανακλούν τις πραγματικές επιθυμίες ή προθέσεις του ατόμου, το οποίο δεν έχει καμία πρόθεση να βλάψει άλλους ή να απολαύσει τέτοιες σκέψεις.

7. Ανάγκη επιβεβαίωσης

Έχετε συνεχείς και επαναλαμβανόμενες σκέψεις ότι δε μπορείτε χωρίς την επιβεβαίωση ή έγκριση των άλλων.

8. Σκέψεις αναξιότητας

Έχετε επίμονες σκέψεις ότι δεν είστε αρκετά ικανοί ή άξιοι, παρόλο που υπάρχουν επιτυχίες και ικανότητες.

9. Φόβος αποτυχίας

Ανησυχείτε υπερβολικά ότι οποιαδήποτε αποτυχία, μικρή ή μεγάλη, θα αποδείξει ότι δεν είστε ικανός ή ότι θα σας κρίνουν αρνητικά οι άλλοι.

10. Συγκρίσεις με άλλους

Έχετε συνεχώς την ανάγκη να συγκρίνετε τον εαυτό σας με άλλους, πιστεύοντας ότι δεν ανταγωνίζεστε τους άλλους, και ότι οι άλλοι είναι πάντα καλύτεροι ή πιο επιτυχημένοι.

11. Αυτοκαταστροφικές σκέψεις

Σκεφτόσαστε συχνά ότι οι αδυναμίες σας είναι ανεπανόρθωτες και ότι δεν θα μπορέσετε ποτέ να αλλάξετε ή να βελτιωθείτε, ανεξαρτήτως των προσπαθειών σας.

Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5), η ΙΨΔ ορίζεται ως η παρουσία είτε ιδεοληψιών, είτε καταναγκασμών, είτε και των δύο, που καταναλώνουν σημαντικό χρόνο από την καθημερινότητα του ατόμου (περισσότερο από μία ώρα την ημέρα) και προκαλούν σημαντική δυσφορία ή μειώνουν τη λειτουργικότητα του ατόμου σε κοινωνικό, επαγγελματικό ή άλλο επίπεδο.

Η αντιμετώπιση της ΙΨΔ

Η αντιμετώπιση της ΙΨΔ βασίζεται στην ψυχοθεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή.

1. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

Η ΓΣΘ θεωρείται η πιο αποτελεσματική ψυχοθεραπευτική προσέγγιση για την ΙΨΔ. Η τεχνική της Έκθεσης και Πρόληψης Αντίδρασης (Exposure and Response Prevention - ERP) είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική. Η θεραπεία περιλαμβάνει την έκθεση του ατόμου στις ιδεοληψίες του, χωρίς όμως να του επιτραπεί να εκτελέσει τους καταναγκασμούς που συνήθως χρησιμοποιεί για να μειώσει το άγχος.

2. Η Θεραπεία Παρεμπόδισης της Αντίδρασης (ERP)

Είναι μια αποτελεσματική μέθοδος διαχείρισης της ΙΨΔ. Σε αυτήν τη θεραπεία, το άτομο εκτίθεται στις ιδεοληψίες του χωρίς να εκτελεί τις καταναγκαστικές πράξεις που συνήθως ακολουθούν, μαθαίνοντας σταδιακά να διαχειρίζεται το άγχος χωρίς αυτές τις συμπεριφορές.

3. Φαρμακευτική Αγωγή

Τα εκλεκτικά αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs) αποτελούν την κύρια φαρμακευτική αγωγή για την ΙΨΔ. Φάρμακα όπως η φλουοξετίνη, η σερτραλίνη και η φλουβοξαμίνη έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων. Μόνο ο ψυχίατρος μπορεί και πρέπει να σας παρέχει συμβουλές για το αν χρειάζεστε αγωγή και ποια.

Πρακτικές Συμβουλές για τη Διαχείριση της ΙΨΔ στην Καθημερινότητα

1. Δημιούργησε ρουτίνες: Οι ρουτίνες μπορούν να μειώσουν το άγχος και να σε βοηθήσουν να αποφύγεις περιττούς καταναγκασμούς.

2. Εκπαιδεύσου αντίστοιχα στο να μπορείς να σπας τη ρουτίνα σου όταν θέλεις. Η εκπαίδευση στην ευελιξία και την προσαρμογή έχει καθοριστική σημασία στο να αυξήσει την ανοχή σου στις επίμονες σκέψεις και την υπερβολική τάξη και συμμετρία.

3. Εκπαιδεύσου σε τεχνικές Χαλάρωσης: Το άγχος μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ΙΨΔ. Προσπάθησε να ασκείσαι τακτικά, να κάνεις διαλογισμό ή να υιοθετήσεις τεχνικές χαλάρωσης όπως EFT, Mindfulness, PMR για να μειώσεις τα επίπεδα άγχους.

4. Κράτα ημερολόγιο με σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές, σημείωσε τι πυροδοτεί το άγχος, τι το ηρεμεί, τι παρατηρείς. Θα αποτελέσει πολύ βοηθητικό και ανιχνευτικό εργαλείο.

5. Απέφυγε να αποφεύγεις. Η αποφυγή πραγμάτων που απολάμβανες και τώρα λόγω των σκέψεων δε κάνεις απλά θα σε οδηγήσει να χάνεις στιγμές από τη ζωή σου. Προτίμησε να εκτίθεσαι σταδιακά σε αυτά που φοβάσαι.

6. Εντόπισε τα γνωσιακά λάθη/διαστρεβλώσεις: Οι γνωσιακές διαστρεβλώσεις είναι εσφαλμένες ή μη ρεαλιστικές σκέψεις που επηρεάζουν την αντίληψή μας για τον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο γύρω μας.

▶ Γενικεύεις υπερβολικά: Εξάγουμε γενικά συμπεράσματα από μεμονωμένα περιστατικά.

▶ Καταστροφολογείς: Εστιάζουμε στα χειρότερα δυνατά σενάρια για κάθε κατάσταση.

▶ Επισημαίνουμε μόνο τα αρνητικά χαρακτηριστικά του εαυτού μας, αγνοώντας τα θετικά.

▶ Κατηγορείς συνεχώς τον εαυτό σου: Ενοχοποιούμε τον εαυτό μας για γεγονότα που δεν είναι αποκλειστικά δική μας ευθύνη.

▶ Μαύρο ή άσπρο στη σκέψη: Βλέπουμε τα πράγματα ως απόλυτα, χωρίς ενδιάμεσες αποχρώσεις.

▶ Κάνεις σενάρια και προβλέψεις: Πιστεύουμε ότι μπορούμε να προβλέψουμε το μέλλον με βάση τις ανησυχίες μας.

▶ Εστιάζεις μόνο στα αρνητικά σημεία, επιλεκτικά προσέχεις που θα εστιάσεις και βγάζεις αρνητικά συμπεράσματα.

▶ Επεξεργάζεσαι μόνο με τη συναισθηματική λογική τα όσα μου συμβαίνουν.

▶ Βάζεις υπερβολικά 'πρέπει' στη ζωή σου.

Η αναγνώριση και η αντικατάσταση αυτών των γνωσιακών διαστρεβλώσεων μπορεί να βοηθήσει το άτομο να διαχειριστεί τις επίμονες αρνητικές σκέψεις και να νιώσει πιο ήρεμο και λειτουργικό στην καθημερινότητά του.

Συμπεράσματα

Οι επίμονες ανεπιθύμητες σκέψεις, οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί μπορεί να δυσκολέψουν την καθημερινότητα, αλλά υπάρχουν τρόποι να τη διαχειριστείς. Μέσα από τη ψυχοεκπαίδευση, πρακτικές τεχνικές και την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή, μπορείς να μειώσεις την επίδραση της διαταραχής και να βελτιώσεις την ποιότητα της ζωής σου. Μην διστάσεις να ζητήσεις βοήθεια από έναν ειδικό που μπορεί να σε καθοδηγήσει στη διαχείριση των σκέψεων και των καταναγκασμών σου.

Βιβλιογραφία

1. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.). Arlington, VA: American Psychiatric Publishing.

2. Foa, E. B., & Kozak, M. J. (1986). Emotional processing of fear: Exposure to corrective information. Psychological Bulletin, 99(1), 20-35.

3. Abramowitz, J. S. (2006). The psychological treatment of obsessive-compulsive disorder. Canadian Journal of Psychiatry, 51(7), 407-416.

4. Salkovskis, P. M. (1999). Understanding and treating obsessive-compulsive disorder: A cognitive-behavioral approach. In R. P. Swinson, M. M. Antony, S. M. R. G. H. (Eds.), Obsessive-Compulsive Disorder: Theory, Research, and Treatment (pp. 179-207). Guilford Press.

Γράφει η Ασπασία Πιζγα, Ψυχολόγος, PhD, MSc